• system europejski z oznakowaniem CE,
• system krajowy z oznakowaniem znakiem budowlanym B

System europejski, zgodnie z Dyrektywą 89/106, przewiduje 4 główne systemy oceny zgodności wyrobów budowlanych. Systemy te oznaczone są numerami 1, 2, 3 i 4 oraz dodatkowo przewidziano jeszcze systemy oceny 1+ i 2+. O tym, które wyroby powinny podlegać poszczególnym systemom wskazują Decyzje Komisji Europejskiej. System oceny 1 przewiduje pełną certyfikację wyrobu dokonywaną przez zewnętrzną, niezależną i specjalnie do tego celu upoważnioną (notyfikowaną) jednostkę. System oceny 1 przewidziany jest dla wyrobów, które decydują o zapewnieniu bezpieczeństwa ludzi, zwierząt i mienia a więc w sposób istotny decydują o spełnieniu przez obiekty budowlane wymagań podstawowych.

Przykładowo Decyzja Komisji Europejskiej 97/555 przewiduje dla cementu system oceny 1+, również dla stali zbrojeniowej do betonu Decyzja 97/597 przewiduje system oceny 1+. System oceny 1 merytorycznie odpowiada dotychczasowemu, krajowemu systemowi certyfikacji wyrobów. System oceny 4 polega na wystawieniu przez samego producenta deklaracji zgodności i nie wymaga udziału zewnętrznych, niezależnych jednostek. Przewidziany jest dla wyrobów mających mniejsze znaczenie w spełnieniu przez obiekt wymagań podstawowych. Przykładowo Decyzja Komisji Europejskiej 96/578 przewiduje dla misek klozetowych system oceny 4. System oceny 4 odpowiada dotychczasowemu, krajowemu systemowi opartemu na deklaracji zgodności. Systemy 2 i 3 stanowią pośrednią wersję między restrykcyjnym systemem 1 i liberalnym systemem 4. W systemie 2 niezbędne jest uzyskanie certyfikatu dla zakładowej kontroli produkcji a dla systemu 3 niezbędne jest przeprowadzenie wstępnych badań wyrobu (badania typu) przez notyfikowane laboratorium.

System europejski może być stosowany gdy dla wyrobu istnieje zharmonizowana norma europejska albo europejska aprobata techniczna. Takich norm i aprobat jest obecnie bardzo niewiele. Z tego powodu jak również ze względu na niektóre postanowienia omawianej Ustawy system europejski będzie obejmował tylko niewielką część rynku wyrobów budowlanych. Siłą rzeczy zasadnicza część wyrobów budowlanych będzie dopuszczana do obrotu w ramach systemu krajowego.

Zaskakującym rozwiązaniem w Ustawie jest to, że rozdzielono i oddzielnie opisano systemy oceny zgodności dla systemu europejskiego i krajowego. Rozwiązaniem logicznym, techniczne uzasadnionym i stosowanym (np. w Dyrektywie 89/106 czy w ustawie Prawo budowlane z 1994 roku) są klasyfikacje, podziały i wymagane systemy oceny dla wyrobów budowlanych w zależności od tego jakie znaczenie mają te wyroby w spełnianiu wymagań podstawowych w obiektach budowlanych.

Trudno jest znaleźć racjonalne uzasadnienie dla istotnego zróżnicowania postanowień Ustawy w odniesieniu do systemów europejskiego i krajowego. Dla systemu europejskiego zasadnicze są sformułowania art. 5 „wyrób budowlany (...) jest oznakowany CE, co oznacza, że dokonano oceny jego zgodności”. Dla systemu krajowego art. 8 ust. 1 stanowi „oznakowanie wyrobu budowlanego znakiem budowlanym jest dopuszczalne (...) jeżeli producent (...) dokonał oceny zgodności i wydał (...) krajową deklarację zgodności”. Dla systemu europejskiego stwierdzenie „dokonano oceny” wskazuje, że w tej ocenie będą zaangażowane jednostki zewnętrzne. Dla systemu krajowego zapis „producent dokonał oceny” wskazuje, że tylko producent będzie realizował ocenę.

Ustawę cechuje pokrętność zapisów. Przykładowo w art. 7 ust. 1 mowa jest że ten ustęp dotyczy wyrobów z oznaczeniem CE (art.5 ust. 1 pkt 1). Tymczasem w art.8 ust. 7 pkt 1 podejmuje się próbę rozszerzenia art. 7 ust. 1 na wyroby z oznaczeniem B.

W Ustawie występują sprzeczności. Przykładowo w art. 10 omówione są zasady dotyczące jednostkowego dopuszczenia do stosowania wyrobu budowlanego. Tymczasem w art. 1 mowa jest, że „Ustawa określa zasady wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych”. Problem stosowania wyrobów budowlanych jest istotny i wymaga oddzielnego potraktowania.

Sprzeczne z logicznymi zaleceniami Dyrektywy 89/106 są ustalenia Ustawy co do przypadków dla których mogą być udzielane krajowe aprobaty techniczne. Dyrektywa 89/106 w art. 8 ust.2 pkt a stanowi, że europejska aprobata techniczna może być przyznana wyrobom, na które nie ma ani normy zharmonizowanej ani mandatu. Tymczasem Ustawa w art. 9 ust. 1 pkt 1 podaje, że aprobaty techniczne mogą być udzielone wyrobowi objętemu mandatem.

Niedorzecznym pojęciem jest „regionalny wyrób budowlany”. W dobie strzechy i klepiska wyroby z własnej okolicy miały istotne znaczenie. Dzisiaj wybierając blachę na pokrycie dachowe nie decyduje odległość do Huty Florian czy Lindaba a o wyborze glazury jaka jest odległość do Opoczna czy Hiszpanii. Proszę rozejrzeć się wokół siebie i spróbować określić gdzie były wyprodukowane wyroby stosowane do wykonania mieszkania, biura czy daczy. Stwierdzenie „do lokalnego stosowania” (art. 8 ust.2) jest anachroniczne.

Korupcjogenny zakres działań stwarza dla urzędników art. 8 ust. 3. „O uznaniu, że dany wyrób budowlany jest regionalnym wyrobem orzeka, w drodze decyzji, na wniosek producenta, właściwy wojewódzki inspektor nadzoru budowlanego.” Proszę zwrócić uwagę, że ubiegłoroczne nowelizacje ustawy Prawo budowlane były krytykowane i zmieniane ze względu na ogólnikowość stwierdzenia „istotne odstępstwo od projektu”. W kwestii „wyrobów regionalnych” arbitralność i uznaniowość jest nieporównywalnie większa.

Bardzo ogólnikowe są kryteria dotyczące oświadczenia producenta o wyrobie tradycyjnym (art. 8 ust. 4). Powoduje to, że żadne cechy czy wymagania wobec wyrobów tradycyjnych nie będą mogły być stawiane, sprawdzane, kontrolowane czy egzekwowane.

Brak jest wymagań co do realizowanych badań czy kontroli wyrobów gotowych i w trakcie produkcji. Zapisy art. 8 ust. 5 o dokumentach „związanych z wprowadzeniem do obrotu” należy rozumieć jako odnoszące się do faktur, listów przewozowych itp. Można sobie wyobrazić taką sytuację: kontrolujący pyta o wykonane badania wyrobu; producent odpowiada, że wczoraj wykonał kompletne badania na sprzęcie wypożyczonym od znajomego i na tej podstawie dzisiaj wystawia deklaracje zgodności; na pytanie o dokumenty (zapisy) producent oświadcza, że wszystkie wyniki badań były pozytywne i nie widzi powodu ich przechowywać; kontrolujący nie ma żadnych możliwości kwestionowania takiego wywodu.

Pole do nadużyć stwarzają nieograniczone uprawnienia przedstawiciela producenta (art. 2 pkt 6). Można wyobrazić sobie taką sytuację: producent ustanawia swojego przedstawiciela; przedstawiciel wystawia deklarację zgodności i sprzedaje partię wyrobu; producent cofa upoważnienie dla przedstawiciela (albo sam przedstawiciel kończy działalność). W przypadku reklamacji, roszczeń czy kontroli nie ma wobec kogo występować.

Możliwości nadużyć i wprowadzania wyrobów, które nie spełniają wymagań technicznych stwarzają zapisy Ustawy umożliwiające dokonywanie przez producentów wyboru systemu dopuszczenia europejskiego albo krajowego (w przypadku istnienia europejskiej normy zharmonizowanej lub europejskiej aprobaty). Możliwość takiego wyboru wynika z kontekstu zapisu art. 5 ust. 4.

Można pokazać także wiele innych problemów jakie stwarza omawiana Ustawa m.in. w kwestii kontroli rynku wyrobów budowlanych.

W jednej Ustawie wprowadzono 2 systemy „różnych prędkości”. Dla oznaczenia CE wprowadzono system logiczny, pragmatyczny i uwzględniający racje techniczne. Dla oznaczenia B wprowadzono system anachroniczny, zaściankowy i uwzględniający interes czynowników.