Obowiązujące aktualnie w Polsce (przed przystąpieniem do Unii) przepisy przewidują, że wyroby budowlane mogą być dopuszczone do powszechnego obrotu i stosowania na podstawie:

• certyfikatu,
• deklaracji zgodności.

Takie zróżnicowanie wzorowane jest na rozwiązaniach zalecanych w Dyrektywie 89/106 i wynika z roli i znaczenia jaką poszczególne wyroby spełniają w obiekcie budowlanym.

Takie zróżnicowanie wzorowane jest na rozwiązaniach zalecanych w Dyrektywie 89/106 i wynika z roli i znaczenia jaką poszczególne wyroby spełniają w obiekcie budowlanym.

Certyfikacji a więc ocenie zewnętrznej, niezależnej jednostki podlegają wyroby mające zasadnicze znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa, życia i zdrowia użytkowników obiektów budowlanych. Wyroby mogące stwarzać zagrożenie wymienione w Rozporządzeniu (Dz.U.00.5.53) podlegają certyfikacji na znak bezpieczeństwa. Wyroby służące do ochrony przeciwpożarowej wymienione w Rozporządzeniu (Dz.U.98.55.362) podlegają certyfikacji zgodności. Trzeba tutaj nadmienić, że listy tych wyrobów powstawały w nawiązaniu do Decyzji Komisji Europejskiej, które to decyzje określają jak powinny być atestowane poszczególne wyroby czy grupy wyrobów budowlanych.

Deklarację zgodności wystawia sam producent na podstawie prowadzonych przez siebie badań i ocen. Deklaracje zgodności z założenia przewidziane są dla wyrobów o mniejszym znaczeniu dla bezpieczeństwa, życia i zdrowia użytkowników obiektów budowlanych.

Od 1 maja 2004 roku (po przystąpieniu Polski do Unii) ma obowiązywać nowa ustawa o wyrobach budowlanych (projekt ustawy znajduje się w Sejmie, druk nr 2464).

Na rynku wyrobów budowlanych dopuszczonych do powszechnego obrotu na terenie Polski mają obowiązywać dwa systemy:

• system europejski – wyroby oznaczone znakiem CE,
• system krajowy – wyroby oznaczone znakiem budowlanym

System europejski, zgodnie z Dyrektywą 89/106, przewiduje 4 główne systemy oceny zgodności wyrobów budowlanych. Systemy te oznaczone są numerami 1, 2, 3 i 4 oraz dodatkowo przewidziano jeszcze systemy oceny 1+ i 2+. O tym, które wyroby powinny podlegać poszczególnym systemom wskazują Decyzje Komisji Europejskiej.

System oceny 1 przewiduje pełną certyfikację wyrobu dokonywaną przez zewnętrzną, niezależną i specjalnie do tego celu upoważnioną (notyfikowaną) jednostkę. System oceny 1 przewidziany jest dla wyrobów, które decydują o zapewnieniu bezpieczeństwa ludzi, zwierząt i mienia a więc w sposób istotny decydują o spełnieniu przez obiekty budowlane wymagań podstawowych. Przykładowo Decyzja Komisji Europejskiej 97/555 przewiduje dla cementu system oceny 1+, również dla stali zbrojeniowej do betonu Decyzja 97/597 przewiduje system oceny 1+. System oceny 1 merytorycznie odpowiada dotychczasowemu, krajowemu systemowi certyfikacji wyrobów.

System oceny 4 polega na wystawieniu przez samego producenta deklaracji zgodności i nie wymaga udziału zewnętrznych, niezależnych jednostek. Przewidziany jest dla wyrobów mających mniejsze znaczenie w spełnieniu przez obiekt wymagań podstawowych. Przykładowo Decyzja Komisji Europejskiej 96/578 przewiduje dla misek klozetowych system oceny 4. System oceny 4 odpowiada dotychczasowemu, krajowemu systemowi opartemu na deklaracji zgodności.

Systemy 2 i 3 stanowią pośrednią wersję między restrykcyjnym systemem 1 i liberalnym systemem 4. W systemie 2 niezbędne jest uzyskanie certyfikatu dla zakładowej kontroli produkcji a dla systemu 3 niezbędne jest przeprowadzenie wstępnych badań wyrobu (badania typu) przez notyfikowane laboratorium.

System europejski może być stosowany w przypadku gdy dla danego wyrobu istnieje europejska norma zharmonizowana albo aprobata techniczna. Ponieważ aktualnie jest bardzo niewiele zharmonizowanych norm i aprobat europejskich więc system europejski będzie obejmował tylko niewielką część rynku wyrobów budowlanych. Siłą rzeczy zasadnicza część wyrobów budowlanych będzie musiała być dopuszczana do obrotu w ramach systemu krajowego. Po wejściu w życie projektowanej ustawy na terenie Polski powstanie swobodny co do spełniania wymagań technicznych rynek wyrobów budowlanych. Projektowana ustawy nie daje realnych możliwości kontroli takiego rynku.

Działania certyfikacyjne są elementem kontroli spełniania przez wyroby wymagań technicznych. Działania takie realizowane przez niezależne jednostki są opłacane przez producentów. Tak więc certyfikacja jest samofinansującym się elementem dyscyplinującym rynek wyrobów budowlanych. Jest to bardzo istotne przy szczupłości państwowych środków budżetowych.

Po wejściu w życie projektowanej ustawy na terenie Polski powstanie chyba jedyna na świecie enklawa gdzie - jeśli chodzi o spełniania wymagań technicznych - obrót wyrobami budowlanymi będzie niezwykle swobodny i liberalny.